عفونت دندان زمانی رخ می‌دهد که میکروب‌ها به پالپ داخل دندان، بافت اطراف ریشه یا فضای لثه راه پیدا کنند و پاسخ التهابی بدن را برانگیزند. پوسیدگی عمیق، ترک یا شکستگی، درمان ناقص قبلی و بیماری پیشرفته لثه از مسیرهای شایع هستند. هر دندان‌دردی به معنی عفونت نیست؛ حساسیت کوتاه به سردی یا درد ناشی از فشار می‌تواند علت دیگری داشته باشد. در مقابل، درد ضربان‌دار، تورم، خروج چرک یا تب احتمال درگیری عفونی را بیشتر می‌کند و باید معاینه شود.

نکته مهم: آنتی‌بیوتیک ممکن است در شرایط منتخب به کنترل انتشار عفونت کمک کند، اما معمولاً پوسیدگی، پالپ آلوده یا چرک محبوس را حذف نمی‌کند. درمان منبع عفونت باید توسط دندانپزشک انجام شود.

عفونت از کجا شروع می‌شود؟

مینا و عاج سالم سد محافظ دندان هستند. وقتی پوسیدگی یا ترک به پالپ می‌رسد، بافت نرم حاوی عصب و رگ ملتهب یا نکروزه می‌شود. میکروب‌ها سپس می‌توانند از کانال ریشه به بافت اطراف اپکس برسند و آبسه پری‌اپیکال ایجاد کنند. مسیر دیگر، پاکت عمیق لثه و عفونت پریودنتال است. تشخیص این دو همیشه با نگاه‌کردن ممکن نیست، زیرا درد ممکن است به دندان مجاور، گوش یا فک انتشار یابد. سابقه درد، تست‌های پالپ، معاینه لثه و رادیوگرافی کنار هم تفسیر می‌شوند.

چه علائمی نیاز به مراجعه سریع دارند؟

تورم موضعی کنار دندان، درد هنگام جویدن، مزه بد دهان، حساسیت طولانی به گرما و سرما یا یک برجستگی چرکی روی لثه نیازمند وقت نزدیک دندانپزشکی است. تب، بی‌حالی، تورم رو به گسترش صورت یا گردن، دشواری بازکردن دهان و ورم نزدیک چشم جدی‌ترند. اختلال بلع یا تنفس، تغییر صدا، گیجی یا بدترشدن سریع حال عمومی وضعیت اورژانسی است و نباید تا نوبت معمولی صبر کرد. کودکان، افراد دارای نقص ایمنی و دیابت کنترل‌نشده ممکن است به ارزیابی سریع‌تر نیاز داشته باشند.

دندانپزشک چگونه علت را پیدا می‌کند؟

محل تورم به‌تنهایی دندان مسئول را مشخص نمی‌کند. دندانپزشک درباره شروع و الگوی درد، بیماری‌های زمینه‌ای، داروها و حساسیت دارویی سؤال می‌کند. بررسی پوسیدگی و ترمیم، تست ضربه و فشار بایت، لمس بافت، اندازه‌گیری پاکت لثه و آزمون‌های حساسیت پالپ کمک‌کننده‌اند. تصویر پری‌اپیکال تغییرات اطراف ریشه را نشان می‌دهد، اما ضایعه بسیار اولیه ممکن است هنوز واضح نباشد. CBCT برای همه لازم نیست و فقط هنگامی انتخاب می‌شود که اطلاعات سه‌بعدی احتمالاً تشخیص یا طرح درمان را تغییر دهد.

درمان عفونت دندان چیست؟

درمان به قابلیت نگهداری دندان و محل عفونت بستگی دارد. اگر پالپ درگیر و دندان قابل ترمیم باشد، درمان ریشه با پاک‌سازی، ضدعفونی و مهروموم کانال انجام می‌شود. آبسه تجمع‌یافته ممکن است به تخلیه نیاز داشته باشد. در بیماری لثه، پاک‌سازی پریودنتال و کنترل عامل زمینه‌ای مطرح است. اگر شکستگی یا تخریب اجازه بازسازی مطمئن ندهد، کشیدن دندان بررسی می‌شود. پس از کنترل منبع، ترمیم تاج و پیگیری اهمیت دارد؛ کم‌شدن درد در همان روز به معنی پایان ترمیم بافت اطراف ریشه نیست.

آنتی‌بیوتیک چه زمانی مطرح است؟

راهنمای ADA و CDC برای بیشتر دردها و تورم‌های محدود پالپی یا اطراف ریشه در بزرگسال سالم، درمان قطعی دندان را بر تجویز روتین آنتی‌بیوتیک مقدم می‌دانند. دارو بیشتر در عفونت منتشر، تب یا درگیری سیستمیک و برخی شرایط پزشکی مطرح می‌شود و انتخاب آن به حساسیت، بارداری، عملکرد کلیه و کبد و داروهای هم‌زمان وابسته است. مصرف باقی‌مانده نسخه قبلی، قطع زودهنگام خودسرانه یا تقسیم دارو با دیگران خطر عارضه و مقاومت میکروبی دارد. مسکن نیز باید متناسب با سابقه پزشکی انتخاب شود.

تا زمان معاینه چه کار کنیم؟

ناحیه را با مسواک نرم تمیز نگه دارید و از فشردن، سوراخ‌کردن یا گذاشتن مواد سوزاننده روی لثه خودداری کنید. کمپرس سرد بیرون صورت می‌تواند برای تورم مفید باشد؛ گرمای مستقیم ممکن است ناراحتی را بیشتر کند. داروی بدون نسخه فقط زمانی مصرف شود که برای وضعیت پزشکی شما ممنوعیت نداشته باشد و از حداکثر دوز برچسب عبور نکنید. اگر درد ناگهان کم شد اما تورم یا ترشح باقی ماند، مراجعه را لغو نکنید؛ مرگ پالپ یا ایجاد مسیر تخلیه می‌تواند درد را موقتاً کاهش دهد.